اصحاب الكهف ، و خر عزير كه خداى تعالى او را با عزير بميراند و زنده كرد . قوله : * ( وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى ) * - الآيه بدان كه علما چند وجه گفتند در سبب [ 352 - ر ] سؤال ابراهيم - عليه السلام - از خداى تعالى احياى موتى : حسن بصرى و قتاده و عطاء خراسانى و ضحّاك و [ ابن جريج ] گفتند : سبب آن بود كه ابراهيم - عليه السلام - بگذشت به مرده اى از جمله دوابّ ، بعضى از او در دريا بود و بعضى بر خشك ، آنچه در آب بود حيوان بحر از او مىخوردند ، و آنچه بر خشك بود ( 1 ) حيوان بر از او مىخوردند . چون سباع برفتند [ ى ] ( 2 ) مرغان هوا از او مىخوردند [ ى ] ( 3 ) . ابراهيم - عليه السلام - گفت : بار خدايا ! من دانم كه تو قادرى بر آن كه اين را از شكم اين جانوران [ پراگنده ] ( 4 ) جمع كنى [ و زنده كنى ] ( 5 ) و لكن مىخواهم تا معاينه ببينم آنچه به دليل مىدانم ، خداى تعالى او را بر سبيل تقرير گفت : * ( أَ وَلَمْ تُؤْمِنْ ) * ، [ ايمان ندارى ] ( 6 ) به احياى موتى ؟ با آن كه دانست كه ( 7 ) او ايمان دارد ، و لكن براى تقرير [ گفت ] ( 8 ) تا او بگويد « بلى » ، گفت ( 9 ) : بلى ايمان دارم ( 10 ) ، و لكن ( 11 ) تا دلم ساكن شود ، يعنى آنچه به دليل مىدانم بر وجهى كه شكّ و شبهه را در او محال است به معاينه ببينم و به ضرورت ( 12 ) بدانم تا علمم چنان شود كه ( 13 ) شبهه را در او مجال نباشد . ابن زيد گفت : ماهيى بود بزرگ مرده ( 14 ) ، نيمه اى در دريا و نيمه اى بر خشك ، و دوابّ برّ و بحر از او مىخوردند . ابليس ابراهيم را وسواس كرد ( 15 ) - استبعاد اعادة ذلك حيّا ( 16 ) . ابليس گفت او را ( 17 ) : چگونه باشد اين را جمع كردن از بطون سباع و حواصل

--> ( 1 ) . تب : آنچه در خشك ، مج ، وز ، آج ، لب ، فق : آن كه در بر بود ، دب : آن كه در بر بودند . ( 8 - 6 - 5 - 4 - 3 - 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 7 ) . مب به . ( 9 ) . آج ، فق : او گفت . ( 10 ) . مج : آوردم . ( 11 ) . اساس اليطمئنّ قلبى ، با توجّه به تب و ضبط همه نسخه بدلها حذف شد . ( 12 ) . اساس : صوره ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 13 ) . همه نسخه بدلها : چنان شود علمم كه . ( 14 ) . همه نسخه بدلها : كه مرده بود . ( 15 ) . مج : وسوسه كرد . ( 16 ) . اساس : حيّه ، با توجّه به تب تصحيح شد . ( 17 ) . همه نسخه بدلها بجز مب كه .